Сүрлем мен сенажсыз ештеңе болмайды

Біздің Ақтөбе облысының қауіпті егістік аймағындағы шөптердің табиғи өсуіне сенудің қажеті жоқ, — дейді сарапшылардың пікірін «КазахЗерно.kz» тілшісі. Маңғыстау мен Қызылорда облыстарының қайғылы тәжірибесі алаңдаушылық туғызып қана қоймай, жем қорын құрудың белгісі болды. Бұл әсіресе сүт шаруашылығымен айналысатындарға қатысты. Өйткені, сиырдың тілінде бар нәрсе сүтте болатыны бұрыннан белгілі. Оларға Ақтөбе облысының сүт және сүт өндірушілері қауымдастығы да көмектесуде.

38 жастағы «Сығылай» шаруа қожалығының басшысы Әлібек Айтбаев Алға өңірінде әлі күнге дейін шөп шабындыққа, жүгеріге жүгері мен шөпке арпа егетін егіншілікпен айналысады.

Алайда, ол жақсы өмір сүргендіктен, қысқы арпаны шөпке шауып алмауды шешті. Оның айтуынша, жауын —шашынсыз ауа райының тым ыстық болған күнінде оның басқа жолы болған жоқ. Арпа жай өспеді, мақсары тұқымы мүлде шықпады, Бескопа ауылының маңындағы табиғи шөптер аласа және әлсіз.

— Жергілікті топырақтың орташа бонитет көрсеткіші төмен, бар болғаны 16. Сондықтан табиғи эрозияны және соңғы 40 жыл бойы жердің өңделмегенін ескере отырып, нәтиже күтуге болады — дейді Әлібек Айтбаев. «Бірақ теріс нәтиже ойға азық береді. Мысалы, табиғаттың жақсылығын күтудің қажеті жоқ. Сіз жағдайды өз қолыңызға алып, қажетті жем қорын өзіңіз құруыңыз керек.

ШҚ басшысы өзінің жеке жері жоқ екенін айтты. Бір гектар егістік жер шаруа қожалығы құрылған жылы, 2016 жылы жалға берілді. 2020 жылы — тағы біреуі, содан кейін олар жеке саудагерлердің үй —жайларын уақытша пайдалана бастады.

Бес жыл бұрын ол өз қаражатына 65 симментал және ақ—қара сиырларды (асыл тұқымды мал) сатып алудан бастады. Қазір фермада жас малмен бірге 240 бас ірі қара бар, оның 137 бас асыл тұқымды қорасы бар, ал сауу үшін 100. Табын күзге дейін далада жайылады, ал қыста олар үш сиыр қорасында және а бұзау сарайы.

Қыстауды сәтті өткізу үшін қазірдің өзінде 700 орама судан шөбі дайындалды, әрқайсысы 100 тонна сүрлем мен сенаж. Сонымен қатар ірі қара мәзірінде премикс, тұз, бор түріндегі әр түрлі қоспалар бар.

Айтпақшы, сиырлар дәмді өнімдерге өте риза болады және жоғары сүт өнімділігімен жауап береді. Кеңес дәуірінде сүт қоспасының рационында микро қоспалар қосылған сүрлем міндетті түрде болды. Бірте —бірте қазіргі өндірушілер де осыны түсінеді.

— Биыл мен сүрлемге арналған арнайы траншея салғым келді, бірақ оның құны 50 миллион теңгені әлі көтере алмаймын. Бірақ мен барлық жоспарларды баяу және сенімді түрде жүзеге асырамын.

Бұл үшін маған малшы, сауыншы, механизатор, жүргізуші, ветеринар қажет болғанда көп жұмыс жасаймын. Интернетте ауыр күн өткен соң, мен түсінбейтін сұрақтарды түсіндіремін, — дейді фермер.

Ол астықты, сондай —ақ тамақ сатып алуға мәжбүр. Айтпақшы, мұнай экстракциялау зауыты (АКМЭЗ) іске қосылған кезде сүт өндірушілер үшін бір мәселе азайды.

Әлібек жемшөп дайындауға үлкен көңіл бөледі, себебі ол сүтті малының әлеуетін арттыруды көздейді. Ол біледі: сиырлар көбірек сүт беруі үшін, олар күркеде тұрып, сапалы және әр түрлі жеуі керек.

— Мен 305 күнде бес мыңнан алты мың тоннаға дейін сүт алуды жоспарлап отырмын. Бұл мәселені жай ғана мал басын көбейту арқылы шешу мүмкін емес. Экономикалық тиімділік үшін сізге алдымен инфрақұрылымды дайындау қажет, дәл қазір біз мұны істеп жатырмыз. Бізде сауу, көң шығару және жем тарату процестері автоматтандырылған», — дейді ол.

Фермер мұны өз бетінше жасай алмайтынын түсінеді, сондықтан да мемлекеттік қолдау шараларын алу үшін нормативтік құқықтық актілердің қыр —сырын мұқият зерделейді.

Әлібек — заңгер, білімі — жұмысқа өте көмектеседі. Отбасылық кәсіпті бастау туралы шешімді Ішкі істер министрлігінің ардагері әкесі Сембай Мұхамедұлы қабылдады, оның шешесі мәдениет қызметкері Рахида Сейтқалиқызы, сондай —ақ ағайынды Жамбыл мен Абай бірауыздан қолдады. Әлібектің ата —анасының сенімі уақыт көрсеткендей ақтайды.

— Мен ақша сұрап отырған жоқпын, мен экономиканың басым секторларының бірінде дамуымды несие түрінде қаржыландырғанын қалаймын (тегін емес). Бірақ банктердің пайыздық мөлшерлемелері соншалықты ашуланшақ, олар кез келген нәрсені жасауға деген ұмтылысты мүлдем жояды, — деп атап өтті ҚД басшысы.

Мемлекеттік қолдау шаралары — бұл басқа мәселе. МЖК—2020 маған жеке көмектесті: оның аясында мен алғашқы сиырларды сатып алдым. Мемлекет бізге, сүт өндірушілерге және аналық малға жем бағасын төмендетуге субсидия бөлу арқылы көмектесті. Қолдау нақты болмауы мүмкін, бірақ бұл уақытылы және маңызды. Өткен жылы ешқандай субсидия бөлінбеді және айталық, бұл оңай болған жоқ.

Енді біз бұрыннан қолданыста болған технологиямен жұмыс жасаймыз, сондықтан мен дәл білемін және бәріне жаңа заманауи модульді бірден алуға кеңес беремін.

Барабан тәрізді суару қондырғылары бізге осы құрғақ жылда қалай көмектеседі? Сіз Алматыдан тапсырыс бере аласыз. Алайда оны сатып алуға бос 1,6 миллион теңге жоқ, ал барлары қосалқы бөлшектерге, жөндеуге және жалға алуға жұмсалады. Табыстың жартысы машина —трактор паркінің күші мен мүмкіндігіне байланысты.

Кадрлар сияқты, ол сенімді. Бүгінде фермада Әлібекпен бірге 10 адам жұмыс істейді — үш сауыншы, тракторшы, үш малшы және экспедитор. Негізінде бұл шаруа қожалығынан бір шақырым жерде орналасқан Бесқопа ауылының тұрғындары.

Осы жерден фермаға газ—су құбыры, электр желісі тартылды, аумағы қоршалып, асфальтталды.

Дуальды оқыту шеңберінде кадр мәселесін шешу үшін ШҚ ауылшаруашылық колледжімен екі жыл жұмыс жасады. Болашақ екі зоотехник —стажер үшін барлық жағдай жасалған — өмір сүруден жалақы төлеуге дейін. Бірақ олар орта мектепті бітірген соң Сығылайға қайтып оралмады.

— Бізге, сүт өндірушілерге көмектесу үшін көптеген мәселелерді шешу ұзақ уақыт қажет болды, ал қазір кеш емес. Мен сияқты мал өсірушілер жақын жерде жұмыс істейді, бірақ негізгі айырмашылығы — менің сүтпен айналысатын кәсібім бар.

Сүт өндіру—бұл мүлдем басқа экономика мен қаржыландыру көлемін қажет ететін процесс, себебі ол қымбатқа түседі және еңбекті көп қажет етеді. Мысалы, менің айлық жалақы қорым әлдеқайда жоғары, — дейді фермер.

Әлібектің айтуынша, өзгерістер қазірдің өзінде бар. Бір литр жоғары сапалы сүтті Мұз зауыты 170 теңгеден алады, 2020 жылы — 120, тіпті одан бұрын — 90.

— Бұл да көмектің бір түрі, бірақ, мысалы, сүрлем төсейтін траншеяларды салуға субсидия беруге болар еді, — деп есептейді фермер.

Ақтөбе облысының сүт және сүт өнімдері өндірушілері қауымдастығы төрағасының орынбасары Сағынғазы Құрманалин дүкендегі әріптесінің пікірімен келіседі.

Айтпақшы, бүгінде Қауымдастықтың 15 мүшесі бар, оның ішінде «Тау Агрофирма» ЖШС (Хромтау ауданы), «Айс+» (Ақтөбе), «Есбол» фермасы, «Милкер» ЖШС жем зауыты (Мәртөк ауданы), екі қалалық сүт зауыты және басқа да МТФ. Біріккісі келетіндер көп.

— Агроөнеркәсіптік кешен инвестицияларға жұмсалатын шығындардың бір бөлігін өтеуді субсидиялау Ережесіне сәйкес, жергілікті атқарушы билік сүтті бағыттағы ірі қара малын өсіруге арналған кәсіпорындарды құру мен кеңейту шеңберінде субсидиялау мөлшерлемесін 40 пайызға дейін арттыра алады, — деп баса айтады Сағынғазы Құрманалин. — Ақыр соңында, сүтті мал шаруашылығы бір ғана жағдайда тиімді болады — егер инфрақұрылым мен жем қоры болса (құру).

Біздің облыста 50 —ден астам ірі қара ұсталатын 20 —дан астам тауарлы сүт фермалары бар. Ереже бойынша фермерлерге айына 30 мың теңге өтеледі.

Біз субсидия көлемін 60 мың теңгеге дейін ұлғайтуды ұсынамыз, себебі сол сүрлем өндіру кезінде топырақты өңдеу, бу дайындау, тыңайған жерлерді арамшөптерден тазарту және оларды суландыру, сүрлем мен пішенге консерванттар сатып алу қажет.

Сондай —ақ, біздің сенімділігімізше, шырынды және азықтық жем өсіретін сатып алу фермалары қажет. Нақты қажеттіліктерге сүйене отырып, олар егіс алқаптарын егістікпен жоспарлай алады.

Осы және басқа да шаралардың барлығы сүт өнімділігін бірнеше есе арттыруға арналған. Бұған біздің ірі шаруа қожалықтары — «Мұз» ЖШС мен 600 —ден астам ірі қара мал ұсталатын «Есбол» шаруа қожалығының мысалында көз жеткізуге болады.

Егер жергілікті өндірушілерді қорғаудың бұл шаралары қазірден қолға алынбаса, ертең Ресейге жақын екенін ескере отырып, біздің нарық пен сауда желілері Ресей Федерациясының, Беларусь пен Украинаның бір ғана өнімімен толтырылады. Дегенмен, ол қазірдің өзінде бар және оның бағасы жергіліктіге қарағанда әлдеқайда қолжетімді. Шетелдік өндірушілердің демпингі бар, дегенмен олардың сүті, сүт және ашытылған сүт өнімдерінің сапасы көп нәрсені қалайды.

Маңғыстау мен Қызылорда облыстарындағы малшылардың қайғылы тәжірибесі барлық малшыларды алаңдататын белгі болып табылады. Өкінішке орай, олардың көпшілігі әлі де жағдайдың маңыздылығын түсінбейді және өздерін жеммен қамтамасыз етуге дайын емес.

Сондықтан, біз Ақтөбе облысының ауыл шаруашылығы басқармасы мен «Атамекен» РПБ өкілдерімен бірлесе отырып, облыс әкімінің агроөнеркәсіптік кешенге жауапты орынбасарына шешуші мәселелер мен ұсыныстарды шешу бойынша өз көзқарасымызды баяндадық.

Жақсығали Иманқұлов ауыл шаруашылығы басқармасына сүт өнеркәсібін дамытуды қолдаудың өңірлік бағдарламасын әзірлеу үшін бізбен жұмыс жасауды тапсырды. Біз облыс әкімдігінің қолдауына үміттенеміз және ол біздің өндірушілердің ұсыныстары мен ескертулерін ескереді деп сенеміз. Міндеттер бар, олар нақты анықталған, біз жергілікті атқарушы билікпен қойылған міндеттерді конструктивті түрде шешуге дайынбыз.

Ляззат Егибаева

Rate article
КазахЗерно
Пікір үстеу