Мақта өндіру саласына қол жетімді несиелер мен жақсы субсидиялау жүйесі қажет

ЗТҚ «Қазақ мақта бірлестігінің» төрағасы, ҚР ауыл шаруашылығы министрлігінің сараптамалық кеңес мүшесі С. Бақтыбаев «КазахЗерно.kz» тілшісіне мақта жинау қарсаңында мақта өсірушілердің қиындықтары туралы айтты.

– Саин Рысбайұлы, сіздің ойыңызша, мақта егістігінің жыл сайынғы қысқаруы неге байланысты? Ақыр соңында, бұл фермерлерге де, мемлекетке де айтарлықтай пайда әкелуі мүмкін валюта өнімі ме?

– Мәселе, өкінішке орай, «Мақта саласын дамыту туралы» заңда. Бұл «Жақсы болсын деген едік- бірақ, шыққаны….» деп айтатын жағдай. Сондай-ақ, бұл заң он екі жыл бұрын мемлекеттің бастамасымен емес, мақта өсірушілердің көптеген өтініштері бойынша қабылданды. Енді, әрине, олар да оның үміттерін ақтамағанын көріп отыр.

Белгілі болғандай, осы заңға сәйкес, негізінен салаға инвестиция құятын, мақта зауыттарының мәртебесін, сақтау қоймасына өзгерту ешкімге пайда әкелмеді. Олар өз инвестицияларын күрт азайтты, орындарына келген сатып алушы компаниялардың қызығушылығы мүлдем басқа болды. Қаражатсыз қалған фермерлер осы өнім егістігін қысқартуға мәжбүр болды. Ал он екі жыл ішінде мақта алқаптары 71 мың гектарға азайды. Бұл уақытта «ақ алтынды» өсіру шығындары екі есеге артты: әр гектардан 65 мың теңгеден 186 мыңға дейін.

Бірақ мемлекеттік қолдау туралы не деуге болады?

«Ол да оңай іс емес. Заңға сәйкес, мақта өсірушілер өз өнімдерін қалаған адамдарға: сатып алушыларға, қайта өңдеу зауыттарына, делдалдарға сатуға, меншік иелері болып қалып, қайта өңдеуге жіберіп, дайын өнімін сатуға құқылы. Не істеу керектігін шешу олардың толық құқығында. Бірақ заңға сәйкес, олар мақтаны қайта өңдеуге жіберген жағдайда ғана субсидия ала алады.

Айтарлықтай аграрийлерге тезірек ақша табу керек. Өйткені, оларға әрі қарай жұмыс істеу үшін қаражат қажет, келесі ауылшаруашылық маусымына дайындалу керек. Сондықтан өңдеуге олар шикізаттың тек 10-15 пайызын береді. Қалғанын ақшаны бірден алуға болатын жерде жүзеге асырылады.

Сондықтан субсидиялар дерлік алынбайды. Мәселен, егер 2018 жылы мемлекет мақта саласына 2,700 млн. теңге бөлсе, онда мақта өсірушілерге бар болғаны 300 млн. берілді

 Алайда, аграрийлердің мемлекеттік қолдаудан бас тартуы ешкімді алаңдатпады, дегенмен ауыл шаруашылығы министрлігі бұл мәселені ойластырып, тіпті жақсы түсініп, заңға өзгертулер енгізу туралы ұсыныс жасап шығу керек еді, оларға сәйкес барлық мақта өсіретін шаруашылықтар мақтаны қайта өңдеуге немесе сатуға өткізуіне байланысты емес субсидия ала алатын болса. Бірақ бұл болмады.

Біздің қауымдастық бұл мәселені үнемі көтеріп келеді, бірақ әзірге нәтижесіз. Ал мақта өсірушілер қандай да бір себептермен үндемейді. Сонымен қатар, өткен жылғы егіс мақтасының жиырма пайызға жуығы әлі қоймаларда сақтаулы. Бұл бұрын-болмаған жағдай.

– Мүмкін мақта өсірушілер ұсынылған бағамен қанағаттанбаған шығар? Олар сатып алушы компаниялар мен мақта өңдеу кәсіпорындарының басшыларын өзара баға келісуінде айыптайды деп естідім.

– Шындығында, сөз байласу жоқ. Ал мақтаның бағасы бір облыста қалыптаспайды. «Ақ алтынның» бағасына тіпті Америка мен Қытай арасындағы сауда соғысы да әсер етеді. Өйткені, бұл екі мемлекет те- мақтаның ең ірі державалары.

Егер біз мақтаның әлемдік бағасына әсер ететін барлық жағдайды талдайтын болсақ, Котлуктың орташа индексі өткен жылдың қыркүйегімен салыстырғанда, қазір 21 пунктке төмендегенін көреміз. Сонымен, 2018 жылы Оңтүстік-Шығыс Азиядағы мақта талшығы тоннасына 2018 доллардан сатылды. Осы жылы 1557 АҚШ доллары деңгейінде ғана күтіледі.

– Мақта саласының болашағы туралы не ойлайсыз?

– Егер мемлекет жағдайды өзгерту үшін шаралар қабылдамаса, сала біртіндеп өз қызметін тоқтатады деп ойлаймын. Бұған жол бермеу үшін субсидиялау жүйесін өзгерту, жеңілдетілген несиелерді қол жетімді ету және саланы дамытудың ұзақ мерзімді бағдарламасын жасау қажет.

Сұхбатыңызға рахмет.

P.S. Осы уақытта Түркістан облысында мақта жинау біртіндеп қарқын алуда. Алғашқы үш жарым мың тонна «ақ алтын» облыстағы қабылдау пункттеріне келіп жетті, мысалы, мақта өсірушілер егіс алқабына алғаш кірген Жетісай ауданында орташа өнімділік гектарына 21,6 центнерді құрайды, бұл былтырғыдан 4 ц/га төмен. Жалпы, өткен жылы Түркістан облысының мақта өсірушілері шамамен 344 мың тонна мақта жинады.


Ирина Притула

с автором можно связаться по адресу:
[email protected]


Rate article
КазахЗерно
Пікір үстеу