Егін жиналды, жем —шөп сақталды

Жамбылдық диқандар жыл бойы алаңдаушылықты тоқтатпайды. Көктемде ауылшаруашылық дақылдарын егеді, жазда күзде еңбегінің жемісін алу үшін оларға күтім жасайды. Осы аптада ауыл шаруашылығы басқармасы астық жинаудың аяқталғанын хабарлады. Өкінішке орай, биыл құрғақшылық салдарынан егін біз қалағандай болмады. Шаруалар қандай нәтиже алды, мемлекет оларға қалай көмектесті, — деп хабарлайды «КазахЗерно.kz» тілшісі Жамбыл облысы әкімдігінің ауыл шаруашылығы бөлімінің басшысы Қайрат Амановқа.

— Қайрат Тілеубайұлы, биылғы жаз шаруалар үшін аса қолайлы болған жоқ. Егін жинау үшін күрес қаншалықты қиын болды?

— Жаз шаруалар үшін онша қолайлы болмады. Биыл ұзақ мерзімді мәліметтермен салыстырғанда жауын—шашын нормадан 30—40 пайызға төмен болды. Биыл өте құрғақ болды. Біздің дәнді дақылдар мен майлы дақылдар жаңбырлы жерлерді (дәнді дақылдар — 300 мың гектардан астам, майлы дақылдар — 56 мың гектар) алып жатқандықтан, жауын —шашынның аз болуы өнімділікке тікелей әсер етті. Орташа алғанда облыста дәнді дақылдардың өнімділігі гектарына 12,3 центнерді құрады. Бұл өткен жылғы деңгейден 11 ц/га төмен. Әрине, бұл жалпы өндірістің шамамен 40 пайызға төмендеуіне әкелді. Өткен жылы облыс диқандары 790 мың тонна астық жинаса, биыл 450 мың тонна астық жинады. Сондықтан биыл егін жинау үшін күрес өте қарқынды және қиын болды. Ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері қиын жағдайға тап болды. Өнімділіктің төмендеуі көктемгі дала жұмыстары кезінде барлық егіншілердің егістікке дейінгі егістікке ғылыми көзқарасты қолданбағаны, жоғары сапалы тұқымдық материалды қолданбағандығымен негізделеді. Сондай —ақ, барлығы ауыспалы егісті пайдаланбайды және жұптарға жеткілікті аумақ бөледі. Жамбыл облысында 600 мың гектардан астам жер жаңбырлы жерлер. Бұл аймақтан алынған тыңайған жерлердің ғылыми негізделген мөлшері 18—25 пайызды құрайды. Сондықтан жыл сайын 100—120 мың гектардан астам жаңбырлы жерлерді тыңайған күйінде қалдыру қажет. Бұл одан әрі ылғалдың жиналуына ықпал етеді және дәнді дақылдар мен майлы дақылдардың өнімділігіне оң әсер етеді.

— Жаздың келуімен көптеген шаруалар судың жоқтығына шағымданды. Аймақ бұл сынаққа дайын болды. Ол қалай шешілді?

— Облыс әкімі Бердібек Сапарбаевтың тапсырмасы бойынша суармалы егістік орналасқан алқаптарда суармалы суға деген қажеттіліктің балансы жасалды. Әр дақылдың су шығыны нормаларына сәйкес жалпы су қажеттілігі есептелді. Бұл теңгерім әдісінің нәтижелері бойынша облыстағы 106 су қоймасында сақталған су көлемінен және Қырғыз Республикасынан Талас және Шу трансшекаралық өзендері арқылы алынған су көлемінен судың 80 пайызы көршілес Қырғызстаннан келуі керек еді. Ауыл шаруашылығы басқармасы, Қазгидромет және Қазводхоз мамандарының бағалауы бойынша бұл 1,150 млрд текше метр. Сұраныс жоғары болды — 1,450 миллиард текше метр су, яғни 300 миллион текше метрге артық. Сондықтан суармалы егістік жерлердің негізгі бөлігі ылғалды жақсы көрмейтін дақылдардың пайдасына сараланған (дәнді дақылдар, майлы дақылдар).

— Шаруалар бұл ұсыныстарды қаншалықты тыңдады?

— Биыл 110 мың гектарға суармалы дақылдар егілді. Ал 69 мың гектар жерді көпжылдық шөптер, жаздық арпа мен суарылмай өсіруге болатын күздік бидай алыпты. Қазіргі уақытта вегетациялық кезең аяқталуда. Қант қызылшасының бесінші немесе алтыншы суаруы, сәбіздің кеш сұрыптары, қырыққабат пен картоп қалды. Ол үшін су қоймаларында бар су көлемі жеткілікті. Пиязға келетін болсақ, бұл дақыл суаруды қажет етпейді, кейбір шаруашылықтар оны жинауға кірісті.

— Азық —түлік сатып алуда жағдай қалай? Аймақ өзінің қажеттілігін толық қамтамасыз ете ала ма?

— Алдын ала есептеулер бойынша 2021–2022 жылдардағы қыстауға 992 мыңнан астам шартты мал басын енгізу жоспарлануда. Бұл жағдайда бір бас ірі қара, жылқы және түйе бір шартты басына тең екендігі ескеріледі, содан кейін ШРК —ке қатысты 1/0,3 коэффициенті қолданылады. Яғни, 3,3 миллион қой мен ешкі 330 мың шартты бірлікке тең болады. Осылайша, 992 мың стандартты ірі қара мал үшін облыста әр басына 1,5 тонна жем, немесе жалпы 1,712 млн. Осы уақытта 1,700 миллион тонна қор жиналды, жоспар 99 пайызға орындалды. Облыста шөп жинау жалғасуда, жоспар артығымен орындалады. Сүт фермалары үшін 58 мың тонна пішен қажет, ол толық жиналады. Сонымен қатар, жоспар бойынша 470 тонна сабан сақталуы тиіс болса, бүгінде бұл көрсеткіш 90 пайызды құрайды. Бұл бағыттағы жұмыс жалғасуда.

Сонымен қатар, Мойынқұм, Талас және Сарысу өңірлерінде жантақтан (түйе тікені) шөп дайындау тәжірибесі бар. Бұл кеңінен қолданылмайды, бірақ мал басының көбеюіне байланысты рұқсат етілген. Сонымен қатар, сүрлемді жинау тамыз —қыркүйек айларында басталады. Облыста 4 мың гектардан астам егістік алқапты сүрлемге арналған жүгері алып жатыр. Орташа өнімділік, айталық, гектарына 50 тоннадан 150—200 мың тонна сүрлем салынады. Сондықтан облыста жемшөп сатып алуда ешқандай проблема жоқ. Шөп, жоңышқа мен сабан бағасының өсуі туралы мәселе шешілмей отыр. Егер жемшөп құнының өсу тенденциясы жалғаса берсе, бұл меншікті егістік және шабындықтары жоқ шаруашылықтарға кері әсерін тигізеді. Біз бұл фермерлер мен артқы аулалардың иелеріне қолымыздан келгенше көмектесеміз. Облыс әкімінің тапсырмасы бойынша шаруа қожалықтары өз акционерлеріне шөп пен сабан береді. Бірақ бәрібір, акциялары жоқ жеке қосалқы шаруашылықтар жемшөптің қымбаттығы туралы мәселе көтере алады. Өйткені, олар малдарына шөпті нарықтық бағамен сатып алуға мәжбүр. Мәселен, жоңышқаның бір түйімі былтыр нарықта 700—750 теңге болса, биыл оның бағасы 1500 теңгеге дейін көтерілді. Әрине, бұл жанар —жағармай мен басқа да энергия көздерінің бағасының өсуіне байланысты. Бұл мәселе әр аудан мен ауылдық округтерде құрылған арнайы комиссияларды шешуге шақырылады. Сондай —ақ, облыс әкіміне әр ауданда бес мыңнан астам дана шөптің мемлекеттік қорын құруды тапсырды. Барлығы бұл облыс үшін 50 мың түк шөпті құрайды, бұл қыста қажетті мөлшерде жем қорын жинай алмаған жеке қосалқы шаруашылықтарды қолдауға көмектеседі. Әрине, стратегиялық резервті жұмсау мәселесін комиссия шешеді. Ал шөп дайындау жұмыстары аймақ басшысының бақылауында. Бұдан басқа, шаруа қожалықтары 650 мың тонна жоғары концентрациялы жем сатып алуы тиіс. Қазіргі уақытта бұл жемдердің шамамен 300 мың тоннасы бар, қалған 200 мың тонна арпа мен 160 мың тонна кебекті Қазақстанның солтүстік және орталық облыстарынан сатып алу жоспарланған. Сонымен қатар, кейбір шаруа қожалықтары, сондай—ақ кәсіпкерлер құрғақшылықтан зардап шеккен Қызылорда мен Маңғыстау облыстарының фермерлеріне қолдау көрсету үшін 20 вагоннан (300 тоннадан астам) шөп пен жоңышқа жіберді.

— Шаруа қожалықтарын жеңілдетілген дизель отынымен қамтамасыз етуде қиындықтар бар ма?

— Күзгі дала жұмыстары қарсаңында біз ауылшаруашылық тауар өндірушілерін қамтамасыз ету үшін кепілдендірілген дизель отынының қажеттілігі туралы аудандардан ресми түрде ақпарат сұрадық. Ұсынылған өтінімдер бойынша аудандар күзгі дала жұмыстарына қажетті 9815 тонна дизель отынын сұрады. Бұған егін жинау және 2022 жылдың егініне 150 мың гектар күздік бидай егу кіреді. Шілде—тамыз айларына 5655 тонна дизель отыны бөлінді, оның 3910 тоннасы әкімдіктер бекіткен операторларға жеткізілді. Бұл көлемнен шаруа қожалықтары 2407 тоннаны алды, немесе операторлармен облысқа жеткізілген жалпы көлемнің 62 пайызы. Бізде 1500 тонна көлемінде дизель отыны да бар. Сондықтан ешқандай проблема жоқ. Бұл ретте кепілді дизель отынын сатып алуға өтінімдер қағаз түрінде де, электронды түрде де Qolday.kz порталы арқылы қабылданады. Қазіргі уақытта фермерлерден 330 —дан астам өтініш келіп түсті, оның ішінде 81 өтінім электронды форматта берілді. Бұл жұмыс біртіндеп цифрландыру цикліне көшуде. Бірақ дизель отынын сатып алуға өтінімдердің көпшілігі бізге қағаз түрінде келеді. Ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері біртіндеп жаңа технологияға үйренеді деп ойлаймыз.

— Кепілдендірілген дизель отыны қанша тұрады?

— Фермерлер үшін дизель отынының бір литрінің бағасы жеткізу қашықтығына байланысты 168 —ден 170 теңгеге дейін. Нарықта оның бағасы литріне 190—195 теңге көлемінде белгіленген. Айырмашылық байқалады. Сонымен қатар, Үкімет жем —шөп сатып алуға 3500 тонна кепілдендірілген дизель отынын бөлді, олар арзандатылған бағамен жем сатып алумен айналысатын фермерлерге сатылады.

— Өңірдегі шаруашылықтардың техникалық жабдықталуын қалай бағалайсыз?

— Өкінішке орай, облыстың барлық шаруа қожалықтарының жаңа ауыл шаруашылығы техникасын сатып алуға мүмкіндігі жоқ. Аймақта 18 мыңнан астам шаруа қожалықтары мен шаруа қожалықтары тіркелген, олардың көпшілігі (65 пайызы) ұсақ шаруашылықтар. Балансында 10–20 га жері бар шаруа заманауи ауыл шаруашылығы техникасын сатып ала алмайды. Сондықтан мемлекет техникалық қайта жарақтандыру мәселесінде қолдау тетіктерін ұсынды. Атап айтқанда, бұл ауыл шаруашылығы техникасы мен құрал —жабдықтарын сатып алуға инвестицияны субсидиялау. Сонда да 5—10 га жері бар шаруа қожалығы комбайн сатып ала алмайды. Бұл әдіс өте қымбат және ірі ауылшаруашылық өндірушілер үшін қол жетімді. Осы уақытта біз жабдықты 10 пайызға жаңартуды жоспарладық. Облыста 13 мыңнан астам түрлі ауылшаруашылық техникасы бар (комбайндар, тракторлар, шөп шабатын машиналар, тіркеме және бекітілген техника). Яғни, жамбылдық шаруалар жыл соңына дейін 1300 бірлік ауыл шаруашылығы техникасын сатып алуы тиіс. Осы уақытта біз фермерлер арасында пайыздық мөлшерлемені субсидиялау және техниканы сатып алуды субсидиялау бойынша түсіндіру жұмыстарын жүргізіп жатырмыз. Осылайша, шетелдік қондырғылар 20—25 пайыз мөлшерінде, отандық өндіріс құрал —жабдықтары 30 пайыз мөлшерінде субсидияланады. Бұл, айтпақшы, жергілікті ауыл шаруашылығы техникасын өндірушілер үшін ынталандыру бола алады. Биылғы жылдың жеті айының қорытындысы бойынша, орташа алғанда, облыста ауыл шаруашылығы техникасының жаңартылуы алты пайыздан асты, бұл жоспарланған 10 пайыз көлеміне жетуге үміттенуге мүмкіндік береді. Негізінен фермерлер трактор, комбайн мен сүйреткіш техниканы сатып алады. Біз бұл бағытта жүргізіліп жатқан жұмыстарды тиімді деп санауға бейім болсақ та, кейбір фермерлер мемлекеттік қолдаудың механизмдері туралы білмейді және ескірген тракторлар мен комбайндарды пайдалануды жалғастыруда, бұл өнім мен өнім сапасына теріс әсер етеді. Несие алуға кепілдік барлығының қолында болмайды, бұл жағдайда лизингтік компанияға немесе «Тараз» ӘКК —ге хабарласа аласыз.

— Сізден қанша шаруа субсидия сұрады?

— Қазіргі уақытта мал шаруашылығына, өсімдік шаруашылығына, инвестициялық инвестицияларға, ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеуге субсидиялау бағдарламалары бар. Жыл сайын бес мыңнан астам ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері субсидия алуға жүгінеді. Өткен жылы жамбылдық шаруаларды субсидиялауға шамамен 20 миллиард теңге бөлінсе, биыл да солай.

— Сұхбатыңызға рахмет!

Ольга Миллер

Rate article
КазахЗерно
Пікір үстеу